تاريخ عثمانى هم سبب استيلاى دياربكر را از قرار ذيل ضبط كرده است : آنگاه كه قره خان حاكم دياربكر شد ، بناى ظلم و تعدى را در زمين اهالى نهاد و هر روز بهانه‌اى به دست آورده سنّيان اين شهر را شكنجه و تعذيب و مصادره و قتل مىنمود . اهالى به ستوه آمده ، سه نفر از اعيان علما به تبريز فرستاده ، از بدرفتارى حاكم شاكى شدند . محض اينكه اهالى سنى بودند ، شكايت آنها به گوش اصغا نرسيد . بار ديگر عموم اهالى عريضه به شاه اسماعيل نوشته ، اظهار داشتند كه اگر تسلط قراخان را دربار حضرت شاهى از سر ما مرفوع نسازد ، ما مجبور به هجرت شده دست از مال و منال و ملك خواهيم كشيد . بنابراين ، امناى دربار شاهى بعد از مشاوره فهميدند كه اگر اعتنا به شكايت اهالى نكنند ، خودشان را با عثمانيان مع ساخته ، باعث استيلاى مملكت دياربكر خواهند شد . لهذا مقرر گرديد كه امور ادارهء شرعيه و عرفيهء اين مملكت را قره‌خان محوّل به احمد چلبى قاضى و شاه حسين آقاى كدخداى اين بلده سپرده ، خود او در ماردين بماند و اين حكم هم به موقع اجرا گذارده شد . اما طمع قره‌خان نگذاشت كه اين قرار و اداره پايدار بماند ؛ زيرا هر روز بهانه‌اى به دست آورده قاضى و كدخدا را معاتب و مقصر نموده ، مبالغ گزاف از اينها مىخواست و از اهالى ، هر كه از براى كارى به ماردين مىرفت ، انواع تعديات از گماشتگان حكومت مىديد . اهالى و اعيان ديدند كه نمىتوانند در تحت حكومت صفويه آسوده زندگى نمايند ، عريضه به دربار همايون فرستاده يارى طلبيدند . بنابراين ، اعلى حضرت خداوندگار حكمى به محمد پاشاى سردار شرق نوشته او را مأمور به ضبط و استيلاى دياربكر « 1 » فرمود و پاشاى مشار اليه نيز لشكر كشيده بدون ممانعت شهر را ضبط و تحكيم نمود . انتهى روز پانزدهم ديوان شد . اما حضرت خداوندگار به شكار سوار شدند و هرسك زاده هم در ركاب بود . حكم شد يك دستگاه كالسكه گاوى و بيست هزار آقچه - يعنى سيصد و سى و دو تومان - به افندى انعاما بدهند و يك دستگاه كالسكه اسبى و نه نفر خواجه‌سرا و يك دسته

--> ( 1 ) . در آسياى عثمانى شهرى است بسيار معمور واقعه در ساحل غربى رود دجله بر بالاى يك تپه ، اطراف اين شهر را بسيار مرتفع و متين و از سنگ سياه مصنوع يك حصار كه داراى هفتاد و دو برج است ، محيط است . اين قلعه را رومانيان ساخته و حكم داران اسلام نيز هميشه بر حصانتش افزوده‌اند . جوامع و مساجد عاليه به خصوص جامع كبير و جامع خسرو پاشا و غيره از آثار نفيسه است . اين شهر مسكن پنجاه هزار نفس و غالب نفوس اسلام است . انواع اقمشه صوفيه و قطنيه و حريريه نسج كرده تا در فرنگ مىفروشند . شيرينى سازى و شربت‌پزى و ظروف و اوانى بسيار ظريف نقره و مس به حق مخصوص اين شهر است . ولايت دياربكر كه آمد هم معروف است ، داراى چهارصد هزار نفس و محل زراعت و تجارت است . مريضخانه و سربازخانه دارالفنون اصلاحخانه و ساير ابنيه نافعه دولتى و ملتى نيز كما يليق موجود است . انتهى .